Sosyalist Forum - Sosyalizm Okulu  

Ana Sayfa Bugünki Mesajlar Forumları Okundu Kabul Et
Go Back   Sosyalist Forum - Sosyalizm Okulu > SİYASET > Makaleler

Makaleler Makale bölümü


SOL RADYO
Sol Radyo
Get the Flash Player to see this player.

BS Militanlarına Karşı Kürt Savaşçıları Ön Saflarda Yazımızı Okumak İçin Tıklayın

Konu Bilgileri
Kısayollar
Konu Basligi
Türkiye'de Sanayi
Cevaplar
0
Sonraki Konu
sonraki Konu
Görüntüleyenler
 
Görüntüleme
4536
Önceki Konu
önceki Konu
Cevapla
 
Bookmark and Share LinkBack Seçenekler Stil
Alt 25 Temmuz 2008, 16:39   #1
 
Lenin. - ait Kullanıcı Resmi (Avatar)
Üyeliği durduruldu
Kullanıcı Profili
Üyelik tarihi: 20 Temmuz 2007
Üye No: 404
Mesajlar: 702
Teşekkür Grafikleri
Ettiği Teşekkür: 0
0 Mesajına 0 Teşekkür Aldı
Tecrübe Puanı: 0 Lenin. is on a distinguished road
Standart Türkiye'de Sanayi

Arkadaşlar buraya Türkiye sanayii ile ilgili istatistiksel verileri aktarmak istedim. Aşağıdaki istatistiksel veriler, Gaye Ertin'in Türkiye'de Sanayi isimli ünitesinden alınmıştır. Sizde katkı sunarsanız, sanayi ile ilgili istatistikleri geliştirmiş oluruz.


Belli bir dönemin ekonomi tarihine aydınlık toplu bir bakış, sözkonusu an için hiç bir zaman mümkün değildir; bu, ancak her şey olup bittikten, malzemeyi toplayıp ayıkladıktan sonra yapılabilir. İstatistik, burada zorunlu bir kaynaktır, ne var ki o da hep topallaya topallaya arkadan gelir. (F.Engels'in Girişi, Fransa'da sınıf Savaşımları)


Türkiye'de ihracatın %80'ini sanayi ürünleri oluşturmaktadır.

Ülke de sanyileşme ile ilgili ilk adım 1839 Tanzimat hareketi ile atılmıştır. Havuz, Tersane, Demirhane gibi tesisler kurulmuştur.Bu dönemde ülke gereksinimini karşılayacak birkaç küçük tesis bulunmaktaydı. Bunlar tarımsal ürünleri mamul mal haline getiren, değirmen, sabun, makarna, yağ ve konserve fabrikaları, basit dokuma yapan tesisler, deri fabrikaları, çimento, kereste, tuğla fabrikaları, birkaç gemi ve makine onarım atölyelerinden oluşuyordu. 1915 yılında yapılan sanayi sayımında başta İstanbul, İzmir, Bursa, Manisa ve Uşak'ta toplanan 269 adet tesisin 88'i gıda, 75'i dokuma, 55'i tütün, 20'si çimento ve seramik sanayiine aitti. Sanayinin büyük kısmı Batı Anadolu2da toplanmış durumdaydı.

17 Şubat 1923'te İzmir'de İktisat kongresinin yapılmasıyla özel sektörün teşvik edilmesi öngörülmüş, bu amaçla 1923'te Türkiye İş Bankası, 1924 yılında Sanayi ve Maadin Bankası kurulmuştur. 1927 yılında yapılan sanayi sayımında 65.000 dolayında işletme olduğu saptanmıştı ve bunların, %43.5'u tarım, %23.8'i dokuma, %22.6'sı maden, makine ve onarımı grubunda yer almaktaydı.

1934-38 yıllarında Birinci Beş Yıllık Sanayileşme planı hazırlanmış, bu plan doğrultusunda ülkenin çeşitli yerlerinde şeker, dokuma, maden, selüloz ve seramik fabrikalarının kurulması plana bağlanmıştır. Ancak bu yıllar ekonomik kriz dönemine rastlamıştır. 1933 yılında Etibank kurulmuş ve bu kurumun önderliğinde kimya sanayi (suni ipek Gemlik, gülyağı-Isparta, kibrit ve asit-İzmit), Pamuklu dokuma (Bakırköy, Kayseri, Ereğli, Malatya, Iğdır, Nazilli), demir sanayi (Karabük), kükürt (Keçiborlu), toprak sanayi (seramik-Kütahya, şişe-cam Paşabahçe, çimöento fabrikaları), şeker sanayi (Kırklareli-Alpullu, Uşak, Tokat-Turhal) alanında yatırımlar yapılmıştır. Bu yatırımlar ile dokuma sanayinde gelişmeler olmuştur.1950 yılında yapılan sanayi sayımında 84.000 civarında tesis tesbit edilmiştir.

Türkiye'de sanayinin kurulma aşaması Cumhuriyetin ilk yıllarında yaşanmış, 1950'lerden sonra ulaşım olanaklarında gelişmeler olmuştur.ç Nüfusun kırsal kesiminden şehirlere göç eden işgücü potansiyeli, devlet sektörü yanında sermayesi artan özel sektörün sanayiye yatırım yapması, ülkede sanayinin gelişmesine ve çeşitlenmesine yol açmıştır. 1950'lerden itibaren özel girişimi destekleyen iç ve dış kredi sağlayan Türkiye Sanayi Kalkınma Bankası'nın kurulması ülkede özel sanayii geliştirmiştir. Kamu İktisadi Teşebbüsü adı verilen kurumlar örgütlenmiştir (Makine Kimya Endüstrisi Kurumu-MKEK 1950; Gübre, Et ve Balık kurumu 1952; Türkiye Çimento-Azot 1953, Türk Petrol Anonim Ortaklığı, Devlet Malzeme Ofisi 1954, SEKA 1955,Demirçelik 1955, TKİ 1957). 1963 yılında yapılan sanayi ve işyeri sayımında, işyeri sayısı, 161.000 olmuştur. 3012 adet büyük işletme bu sayımda yer almıştır.

1980'de yapılan sayımda 185.500 adet işyeri saptanmıştır. Bu işyerlerinin 8710'u büyük işletmedir. ve sadece 400 kadarı kamuya ait işyeridir.

1980, 24 Ocak kararlarından sonra, yabancı ürünlerin iç piyasaya girmesi, yerli ürünlerle rekabete başlaması, devletin çeşitli fonlarla özel sanyiye kredi ve finansman sağlamaıs, KİT'lerin özelleştirme politikaları ile özel sektöre devredilmesi, yap-işlet-devret modeli ile yeni tesis ve işletmelerin kruulması, özel sektörü teşvik eden başlıca faktörlerdir.

Türkiye yeraltı kaynakları bakımından demir, krom, bakır, çinko rezervleri gibi metal madenler, bor tuzları, çimento hammaddeleri, madenler, deniz ve göl sularındaki tuz ve sodyum sülfat gibi metalik olmayan madenlşer bakımından geniş rezervlere sahiptir. Tarımsal, hayvansal ve orman ürünleri gibi yerüstü kaynakları ülke de çeşitlilik gösterir. Dokuma sanayinin ana hammaddesi olan pamuk ve yapağı, şeker sanayinin hammaddesi olan şekerpancarı, çay sanayinin hammadesi olan çay, sigara sanayinin hammaddesi olan tütün, gıda endüstirisinin hammaddesi olan un, sebze, meyve ve çeşitli hayvansal ürünler, kağıt ve selüloz sanayinin ana hammaddesi olan orman ürünleri bakımından oldukça zengindir.

1935 yılında Elektirik İşleri Etüt İdaresi kuruldu. Çatalağzı'nda kurulan termik santral İstanbul ve Ankara'ya kadar uzanan kesimin elektirik gereksimini karşılamıştır. Kütahya ve Soma yöresindeki zengin linyit yataklarından yararlanarak biri Kütahya Seyitömer, diğeri Balıkesir güneyinde Soma'da iki termik santral kurulmuştur. Marmara Bölgesinde doğal gaza dayalı Hamitat, İstanbul yakınlarında akaryakıtla çalışan Ambarlı ve Silahtardaki termik santrallar ve Afşin-Elbistan termik santralı, ülkenin enerji gereksinimini sağlayan başlıca enerji kaynaklarıdır.İlk hidro-elektirik santral Sakarya nehri üzerinde kurulan Sarıyer barajıdır. Daha sonra, Kızılırmak üzerinde kurulan Hirfanlı barajı, Kesikköprü barajı, Sakarya nehri üzerindeki Gökçekaya ve Prosuk barajları, Gediz nehri üzerinde Demirköprü, Büyük Mendre üzerinde Kemer, Güneydoğu Anadolu bölgesinde Fırat üzerinde ******* barajı ülkenin enerji gereksinimini karşılayan hidro-elektirik santralların birkaçıdır.

Çimento, şeker, dokuma sanayii büyük ölçüde yerli sermaye ile kurulmuştur. Demirçelik,çinko-kurşun,boksit tesisleri gibi metalürji fabrikaları uzun vadeli dış kredi kaynakları sayesinde, otomotive ve uçak sanayii ise, yabancı sermaye ortaklığı ile kurulmuştur.1950'lerden itibaren karayolları yapımı ile ulusaşım sorunu büyük ölçüde aşılmıştır.T.I.R. oldukça gelişmiş düzeydedir.

Ülke sanayinin %60'ının Marmara bölgesinde toplandığı dikkati çeker. Sanayi yatırımları Osmanlı döneminden itibaren batıya kaydırılmıştır. İstanbul en önemli merkezdir. Haliç kenarında yeralan sanayi tesisleri zamanla Zeytinburnu ve Bakırköy'e kaymış, daha sonra İkitelli, Sefaköy, Halkalı boyunca Marmara kıyılarından içkısımlara doğru gelişmiş, buradan Marmara'nın doğu kıyıları boyunca Kartal, Pendik, Tuzla hattı boyunca İzmit Körfezi kıyılarına doğru yayılarak İzmit ve çevresinde oluşan sanayi ile birleşmiştir. Adapazarı ovasına da uzanmıştır.

Marmara bölgesinde İzmit ve İstanbul dışında ikinci büyük sanayi alanı Bursa ovasıdır. Ovada dokuma, otomotiv gıda sanayi yoğunluk gösterir.Snayinin yoğunluk kazandığı İkinci bölege Ege bölgesidir. Bu bölgede Türkiye'nin ikinci büyük snayi alanı İzmir yeralır.Dokuma ve gıda başta olmak üzere, makine, yedek parça vb. gibi sanayi kuruluşları İzmir'de yoğunlaşmıştır. Petrol rafinerisi nedeniyle Aliağa yağ sanayinin geliştiği Ayvalık ve Erdemit, şeker snayinin geliştiği Afyon, Kütahya ve Uşak, azot fabrikasının yer aldığı Kütahya, pamuklu dokuma sanayinin gelişme gösterdiği Aydın, Nazilli, Denizli ve Uşak gibi illerde sanayileşme faaliyetleri vardır.

Sanayini yoğunlaştığı diğer bir alan Batı Karadeniz bölümüdür.Zonguldaktaki maden kömürünün varlığı bu yoğunlaşmanın sebepleri arasındadır. Karabük ve Ereğli demirçelik fabrikalarını yanı sıra iki kuruluşa bağlı yan sanayi kolları vardır. Karadeniz Bölgesinde şeker, kağıt sülfürik asit, bitkisel yağ, fındık ürünleri, orman ürüneri, balık unu, sigara ve çimento fabrikaları vardır.


Akdeniz Bölgesinin en hızlı sanayileşen kesimi Çukurova'dır. Bu bölgede Adana'da yer alan çeşitli sanayi kolları dışında, Mersin petrol refinerisi (ATAŞ), İskenderun süper fosfat ve demirçelik fabrikaları, Antalya'da ferro-krom fabrikası ve Sydişehir alüminyum tesisleri sayılabilir.

İç Anadolu bölgesi içine dağılmış endüstri kuruluşları ise Eskişehir, Kayseri, Sivas, Konya, Kırıkkale,Ereğli ve Ankara gibi merkezlerde toplanmıştır. Bu bölgenin imalat sanayiindeki payı azdır, son yıllarda Eskişehir, Kayseri Kırıkkale ve Ankara'da savunma sanayine yönelik tesiler gelişmiştir.

Güneydoğu2da sanayisi gelişmiş iller Gaziantep ve Diyarbakır2dır. Bu bölgede çimento, gıda, dokuma, madeni eşya ve tarım aletleri sanayii gelişmektedir. Doğu Anadolu bölgesinde ise büyük şehirler çevresinde gelişmiş pamuklu dokuma, şeker, gıda ve tütün işletmeleri mevcuttur.

BAŞLICA SANAYİ KOLLARI

Gıda ve İçki Sanayi
1. Un ve unlu ürünler sanayii: Sayıları 350 dolayında olan un fabrikalarının en büyük kapasitelileri Eskişehir, Ankara, Konya, İstanbul, İzmir, Adana, Bursa gibi nüfus potansiyeli olan illerde toplanmıştır. Un üretiminin artması, makarna ve bisküvi sanayini geliştirmiştir. (70 kadar büyük makarna fabrikası ile 50 kadar büyük kapasiteli bisküvi fabrikası.)

2. Şeker ve Şekerli Gıdalar Sanayii: Yıllık şeker üretimi 1.6 milyon tona yakındır. 30 civarında şeker fabrikası mevcuttur.

3. Süt ve Süt ürünleri Sanayii: Pastörize süt, yoğurt, peynir, tereyağı, süt tozu ve dondurma ürünlerinden oluşan bu sanayi kolu Kars-Erzurum yöresi ile Doğu Karadeniz bölümünde gelişmiştir. Süt Endüstri Kuruluna bağlı (S.E.K.) 30 daolayında fabrika vardır. Özel sektöre ait Pınar süt (İzmir Pınarbaşı), Mis Süt (Balıkesir-Gönen), Meriç süt (Edirne) vb. gibi büyük ölçekli kuruluşlar vardır. [Büyük ölçekli 120 dolayında (30 kadar S.E.K. tesisi dahil) tesis.]

4. Et ve Et Ürünleri Sanayii: Yıllık et üretimi 650-700 bin ton civarındadır. 47 adet yem, 25 adet et kombinası vardır. Balık unu ve balık yağı üreten tesisler Karadeniz bölgesinde yer alır.

5.Çay Sanayii: Yıllık ortalama 130-140 bin ton kuru çay üreten Türkiye'de bu sanayi kolu Doğu Karadeniz bölümü kıyı şeridinde toplanmıştır. Fabrikaların çoğunluğu Rize ilindedir. 156 adet fabrikanın 42 adedi Rize'de yer almaktadır. Diğer fabrikalar Artvin, Giresun, Trabzon illerinde bulunur.

6.Konserve Sanayii: 72 adet büyük ölçekli konserve fabrikasının çoğunluğu Bursa, Balıkesir gibi sebze ve meyve tarımının geliştiği illerde toplanmıştır. (Gelibolu, Çanakkale, Erdek gibi kıyı kentlerinde: balık konserveciliği)

7.Bitkisel Yağ Sanayii: Zeytinyağı en çok Marmara ve Ege bölgesinde ve Gaziantep ilinde elde edilir. Marmara, Ege, İç Anadolu, Karadeniz'in iç kısımlarında ayçiçeği yağı üreten fabrikalar bulunur.

8. Tütün ve Alkollü İçki Sanayii: Tekel tarafından işletilen fabrikaların büyük çoğunluğu Marmara bölgesinde İstanbul, Ege bölgesinde İzmir,Akdeniz bölgesinde Adana, Karadeniz bölgesinde Samsun ve Tokat, Doğu Anadolu'da Malatya'da yer alır. İlk özel sigara fabrikası Bitlis'te kurulmuştur. Ülkede 10 adet sigara fabrikası bulunur.

Bira üretimi İstanbul, Ankara, İzmir ve Yozgat'ta yeralır. İlk modern şarap fabrikası 1922 yılında İstanbul Paşabahçe'de kurulmuş, bunu 1931 yılında Tekirdağ şarap fabrikası izlemiştir. Bugün şarap fabrika ve yapımevleri ülkenin birçok yerinde (İzmir-Halkapınar, Nevşehir-Ürgüp, Tokat, Gaziantep, Elazığ, Kırıkkale, Şanlıurfa, Antalya-Hoşköy, Bilecik, Niğde-Bor, Karaman, Edirne-Uzunköprü) bulunmaktadır.

İlk kez İzmir Halkapınar'da yabancı sermaye ile kurulan rakı fabrikasını, 1922 yılında İstanbul Paşabahçe, 1931'de Diyarbakır, 1933'te Gaziantep, 1967'de Tekirdağ rakı fabrikaları izlemiştir.

Dokuma Tekstil, Deri ve Giyim Sanayii

Ülkede pamuklu kumaş dokuma fabriakalrı İstanbul, Eskişehir, Kahramanmaraş, Erzincan, Malatya, Konya, İzmir, Kayseri, İzmir (Bergama), Adana, Aydın(Nazilli), Antalya ve Manisa'da yer alır. Pamuklu dokuma konusunda özel sektör kuruluşlarının ağırlıklı payı vardır.

Yün Sanayiinde, İstanbul, İçel, Adana, Edirne, Kayseri ve İzmir'de çok sayıda özel sektör kuruluşu yer alır. Hazır giyim fabrikaları büyük çoğunlukla İstanbul, İzmir ve Ankara gibi büyük kentler çevresinde toplanmıştır. Doğal ipek ipliği ile ipekli kumaş üretimi Bursa ilinde gelişmiştir. Isparta, Uşak, Burdur, Denizli, Manisa, Niğde, Nevşehir, Kayseri, Konya, Sivas, Tokat, Erzurum, Ağrı illerinde el dokuması halılar üretilmektedir. 250.000 adet el dokusu halı tezgahı bulunduğu tahmin edilmektedir. Dericilik ve deri endüstirinde, fabrika ve atölyelerin %80'e yakın kısmı İstanbul'da toplanmıştır.

Maden Sanayii

Maden sanayiin bel kemiğini oluşturan demir-çelik üretimi ilk kez 1937 yılında Karabük'te açılan fabrika ile başlamıştır. Bu demir-çelik fabrikasına 1965 yılında Ereğli eklenmiştir. Diğer demir çelik fabrikası ise 1975'te açılanİskenderun fabrikasıdır. Askeriş amaca yönelik faaliyet gösteren (top, tüfek, mermi vb.) en önemli tesis 1932 yılında kurulan Kırıkkale Fabrikasıdır.Bu kuruluş dışında Sivas Çelik Fabrikası'da önemlidir.

Son yıllarda Eskişehir'de uçak motor parçalarının yapıldığı, bilgisayar kontrollü teçhizatların kullanıldığı bir fabrika kurulmuştur. Ankara ve Eskişehir'de uçakların her türlü tamir ve bakım işlerini de doğrudan yapan ve yedek parça üreten tesisler vardır. Adapazarı'nda kurulan tank ve palet fabrikasıda askeri amaçlı üretim yapar. Bursa'da ise 1979 yılında çelik fabrikası üretime geçmiştir.

Otomotiv ve Madeni Eşya Sanayii

Bursa'da (Tofaş, Renault), İzmir'de (Opel, BMC), İstanbul'da (Ford, Otosan), Adapazarı'nda (Toyota) otomobil ve yük taşıtları üreten fabrikalardır. Tarım araç ve Gereçleri üretimi ise başta İstanbul ve Adapazarı olmak üzere İzmir, Adana, Eskişehir gibi kentlerde yeralır.

Ülkede nükleer denizaltı gemileri hariç her türlü su altı, su üstü askeri ve sivil gemiler yapılabilmektedir. Bu gemilerin büyük çoğunluğu İstanbul'da (Camialtı, Taşkızak, Haliç, Hasköy, Pendik, Tuzla) bulunmaktadır. İzmit, İzmir'deki (Alaybey) tersanelerinde ve özel sektöre ait tersanelerde çok sayıda gemi yapılmaktadır. Buzdolabi, çamaşırmakinesi gibi tüketim malları ile hassas cihaz yapımı İstanbul, İzmit, Bursa ve Gaziantepte gelişmiştir.

Kimya Sanayii

1961 yılında İzmit'te kurulan rafineri LPG, motorin, fuel-oil, jet yakıtı, gazyağı, nafta, benzin, asfalt ve kükürt üretmekte, bir kısmını da ihraç etmektedir. İzmir Aliağa'da, Mersin Ataş'ta, Batman ve Kırıkkale2deki rafineriler, ülkemizde plastik, lastik ve sentetik eşya üretimini arttırmıştır. Adapazarı, Kırşehir, İzmit'te motorlu taşıt araçları lastiği üreten fabrikalar mevcuttur. Yapay gübre üreten fabrikalara örnek olarak, Zonguldak, Karabük, İskenderun, Balıkesir, İzmit, Kütahya, Adana, Elazığ, Samsun, Bursa, Mersin, İzmir'de yer alan fabrikalar sayılabilir. İlaç sanayine ait olanlar İstanbul ve yakın çevresinde toplanmıştır.

Lenin. isimli Üye şimdilik offline konumundadır   Alıntı ile Cevapla
Cevapla


Konuyu Toplam 1 Üye okuyor. (0 Kayıtlı üye ve 1 Misafir)
 
Seçenekler
Stil

Yetkileriniz
Konu Acma Yetkiniz Yok
Cevap Yazma Yetkiniz Yok
Eklenti Yükleme Yetkiniz Yok
Mesajınızı Değiştirme Yetkiniz Yok

BB code is Açık
Smileler Açık
[IMG] Kodları Açık
HTML-Kodu Kapalı
Trackbacks are Açık
Pingbacks are Açık
Refbacks are Kapalı


“Hukuk, iktidarın fahişesidir”
Şu Anki Zaman: 09:46.


Powered by vBulletin®
Copyright ©2000 - 2014, Jelsoft Enterprises Ltd.
Search Engine Friendly URLs by vBSEO 3.6.1